Kategoria: Poradniki

Twoja Amiga 3000 lub 4000 ma sloty Zorro III, miejsce na kartę graficzną, kartę sieciową i szybką pamięć masową. Tym, co zwykle ją hamuje, jest procesor. Z procesorem 68060 i 128 MB szybkiej pamięci na jednej karcie Amiga big-box staje się komputerem, jakim zawsze miała być. Ten poradnik pokazuje, co zmienia karta turbo (akcelerator) BFG9060, jaki procesor wybrać i jak ją zainstalować krok po kroku.

Co daje procesor 68060

68060 to najszybszy procesor z rodziny 68k Motoroli, a BFG9060 wprowadza go do A3000(T) i A4000(T) razem ze 128 MB Fast RAM. To połączenie otwiera wiele możliwości, z którymi standardowa Amiga big-box ledwo sobie radzi:

• AmigaOS 3.2, który reaguje natychmiast: okna, szuflady i okna dialogowe otwierają się bez czekania, nawet gdy działa wiele programów.
• Karty graficzne pokazują, co potrafią: Workbench RTG w wysokich rozdzielczościach i wielu kolorach wymaga mocy procesora, a 060 ją zapewnia.
• Oprogramowanie napisane dla 060: porty Dooma i Quake’a, odtwarzanie MP3, obróbka obrazu i rendering 3D z wbudowanym FPU pełnego MC68060.
• Sieć z pełną szybkością: stos TCP/IP zależy od mocy procesora, a A4000 z 68060 bez trudu osiąga ponad 600 kB/s na karcie sieciowej Multiface (LANA).
• Miejsce na wszystko: 128 MB Fast RAM na duże programy, RAM-dyski i WHDLoad, który instaluje gry na dysku twardym.

Jak szybka jest ta karta?

Te wartości pochodzą z SysInfo na moim komputerze testowym, Amidze 4000 z kartą BFG9060 i procesorem MC68060RC50 w rewizji 6:

SysInfo	BFG9060 przy 50 MHz
Dhrystones	37 624
MIPS	39
MFlops	28
W porównaniu z A3000 (68030, 25 MHz)	około 8 razy szybszy
W porównaniu z A4000 (68040, 25 MHz)	około dwa razy szybszy
W porównaniu z A600 (68000, 7 MHz)	około 71 razy szybszy

W A4000 lub A4000T procesor MC68060RC50 w rewizji 6 w większości przypadków może pracować w trybie turbo z częstotliwością 75 MHz, a nawet 100 MHz. Przy 100 MHz SysInfo pokazuje około 140 razy większą szybkość niż w standardowej Amidze 500. Tryb turbo to bonus, a nie obietnica: zobacz niżej część o podkręcaniu.

BFG9060 w skrócie

BFG9060 zaprojektował Matthias Heinrichs. Produkuję ją jako nową na jego oficjalnej licencji i za każdą kartę płacę opłatę licencyjną. Karta oferuje:

• wybór procesora: MC68060RC50 rewizja 6 (FPU i MMU), MC68LC060RC50 rewizja 4 (tylko MMU) lub MC68040RC25 (FPU i MMU)
• 128 MB bardzo szybkiej pamięci Fast RAM na karcie, z obsługą DMA i transferów move16 burst
• boot ROM, który obsługuje każdy procesor 68040 i 68060, z FPU lub bez, bez specjalnego Kickstart ROM: plug and play
• podkręcanie do 75 MHz lub 100 MHz ustawiane zworkami (tylko MC68060RC50 w rewizji 6 i tylko w A4000 i A4000T)
• opcje: monitor napięć i temperatury LTC2990, dyskietkę z plikami bibliotek 68060, niski lub wysoki moduł radiatora z wentylatorem
• dwuletnią gwarancję na wypadek wady (bez gwarancji dla podkręcanych procesorów)

Jaki procesor wybrać

• MC68060RC50 rewizja 6 (maska 71E41J): pełny 68060 z MMU i FPU, ostatnia rewizja wyprodukowana przez Motorolę i ta właściwa do trybu turbo. Oprogramowanie instalujesz bez zastanowienia, a programy wymagające FPU działają. Moja rekomendacja dla większości właścicieli. Dostępny także osobno jako procesor MC68060RC50, rewizja 6.
• MC68LC060RC50 rewizja 4 (maska 75G59Y): MMU, bez FPU, tańsza droga do szybkości 060. Zdecydowana większość oprogramowania na Amigę nie potrzebuje FPU. Gdy instalator nie oferuje opcji 060 bez FPU, wybierz wersję 020/030: program będzie wtedy działał z pełną szybkością 060. Osobno: procesor MC68LC060RC50.
• MC68040RC25: FPU i MMU przy 25 MHz, dla właścicieli, którzy chcą mieć system z 68040 i 128 MB Fast RAM.

Zanim zaczniesz

BFG9060 wymaga co najmniej Kickstartu 3.1; zalecany jest Kickstart 3.2 lub nowszy. Niektóre wczesne Amigi 3000 w wersji desktop mają podwójny Kickstart ROM 1.4/2.0, który nie współpracuje z BFG9060, więc w tych komputerach trzeba najpierw zamontować właściwe układy Kickstart ROM.

W Amidze 3000 wbudowany kontroler SCSI może się zawieszać z kartą z procesorem 68040 lub 68060: dioda SCSI świeci bez przerwy, choć mysz nadal się porusza. Przyczyną jest układ DMAC w A3000, a trwałym rozwiązaniem jest nowszy DMAC, który zapewnia projekt ReSDMAC. Inną drogą jest podłączenie dysków do osobnego kontrolera (patrz niżej).

Instalacja BFG9060 krok po kroku

1. Uziem się, zanim dotkniesz karty, na przykład dotykając kaloryfera. Wyładowanie elektrostatyczne może uszkodzić procesor i kartę.
2. Najpierw zainstaluj biblioteki procesora, póki Amiga działa jeszcze na starym procesorze. Skopiuj pliki bibliotek 68040 lub 68060 do LIBS:. W AmigaOS 3.2 możesz użyć bibliotek MMULib z dyskietek instalacyjnych; pakiet MMULib jest też bezpłatnie dostępny na aminet.net i na opcjonalnej dyskietce. Nie używaj bibliotek 680×0 od Phase 5 ani Apollo: są napisane dla tamtych kart.
3. Dodaj plik MMU-Configuration. Przy MMULib skopiuj zoptymalizowany plik MMU-Configuration dla BFG9060 do ENVARC:. Znajdziesz go na dyskietce, na ostatniej stronie listu dołączonego do karty oraz w wątku o BFG9060 na a1k.org.
4. Ustaw źródło zegara na BFG9060 zworką JP6: zegar płyty głównej (INT) lub oscylator na BFG9060 (EXT). Przy EXT możesz wypróbować ustawienie +5 ns, jeśli zauważysz problemy ze stabilnością.
5. Ustaw zworki na płycie głównej zgodnie z JP6 (tabela poniżej).
6. Ustaw częstotliwość procesora zworką JP1. Zacznij od ustawienia domyślnego: 50 MHz dla 68060, 25 MHz dla 68040.
7. Włóż kartę do slotu procesora, po wyjęciu ewentualnej starej karty turbo. Wciśnij ją ostrożnie, ale zdecydowanie na całej długości złącza i sprawdź, czy całkowicie osiadła w złączu płyty głównej.
8. Uruchom Amigę. Krótkie kolorowe paski po włączeniu pokazują, że działa boot ROM karty.

Konfiguracja

Pełną instrukcję, której autorem jest Torsten Kurbad, znajdziesz w pliku README BFG9060 na GitLabie.

Chłodzenie, tryb turbo i monitorowanie

Przy 50 MHz MC68060 w rewizji 6 nie sprawia kłopotu. Starsze rewizje 1 i 5 grzeją się wyraźnie bardziej i zalecane jest dla nich chłodzenie aktywne. Moduły radiatora z wentylatorem występują w dwóch wysokościach: wysoki moduł do A3000T i A4000(T), niski do A3000 w wersji desktop. Czerwony przewód podłącza się do 5 V, czarny do masy. Jeśli montujesz moduł samodzielnie, dociskaj go do procesora wyłącznie w narożnikach, nigdy pośrodku nad osią wentylatora.

Tryb turbo: dzięki JP1 procesor MC68060RC50 w rewizji 6 w większości przypadków może pracować z częstotliwością 75 MHz, a nawet 100 MHz, wyłącznie w A4000 i A4000T. Nie mogę zagwarantować stabilności systemu z podkręconym procesorem, gwarancja nie obejmuje podkręcanych procesorów, a przy 100 MHz chłodzenie jest konieczne. Do codziennej pracy polecam nominalne 50 MHz; tryb turbo jest dla tych, którzy lubią eksperymentować.

Z opcjonalnym monitorem LTC2990 karta mierzy temperaturę procesora i jego napięcia zasilania. Podłącz złącze JP2 do kontrolera I2C, takiego jak kontroler CPLDICY Zorro I2C, i odczytuj wartości programem simplesensors lub Sensei. Obie zworki JP3 zakładaj tylko wtedy, gdy zamontowane są 68060 i LTC2990.

Uzupełnij system: pamięć masowa i sieć

Procesor 68060 zasługuje na szybką pamięć masową i połączenie sieciowe:

• SCSI na Zorro III z DMA: ReA4091 osiąga w praktyce 6-8 MB/s, około 3-4 razy więcej niż karty IDE na Zorro II. Wymaga układu Super Buster 11. Połącz go z BlueSCSI v2 zamiast starego mechanicznego dysku SCSI.
• SSD, Ethernet i clock port w jednym slocie: Multiface, opisana w moim poradniku Multiface (LANA): IDE, SSD, M.2, Ethernet i clock port w jednym slocie Zorro.
• Właściciele Phase 5 Fastlane Z3: Fastlane wymaga ROM-u w wersji 8 lub nowszej, by działać z 68060. Fastlane Z3 ROM Update 8.5 to ostatnie wydanie.
• Wewnętrzne IDE w A4000: karta Amiga 4000 IDE Expansion pozwala A4000 w wersji desktop korzystać z obu kanałów IDE, czyli z maksymalnie czterech urządzeń.

Moje rekomendacje

• Amiga 4000(T): BFG9060 z MC68060RC50 w rewizji 6 i wysokim modułem radiatora z wentylatorem. Używaj jej przy 50 MHz, a jeśli masz ochotę, wypróbuj tryb turbo.
• Amiga 3000(T): ta sama karta z MC68060RC50 w rewizji 6, w A3000 desktop z niskim modułem. Najpierw sprawdź Kickstart ROM i zaplanuj nowy DMAC albo osobny kontroler dysków.
• Szybkość 68060 przy nieco mniejszym budżecie: BFG9060 z MC68LC060RC50.
• Amiga 1200: zobacz mój poradnik Rozbudowa Amigi 1200 o procesor 68060.

Czas na szybkość 060? Każda BFG9060 ma dwuletnią gwarancję. Wybierz procesor i opcje na stronie produktu BFG9060. Nie wiesz, co pasuje do twojego komputera? Napisz do mnie i powiedz, co masz.

Wyobraź sobie, że twoja Amiga 2000, 3000 lub 4000 bezgłośnie startuje z dysku SSD, wymienia pliki z PC przez sieć i odtwarza 16-bitowy dźwięk z karty na clock porcie, a wszystko to z jednego slotu Zorro. Właśnie to robi Multiface (LANA). Ten poradnik pokazuje, co umożliwia karta, jak współdziałają jej złącza pamięci masowej i zworki oraz jak uruchomić dyski i sieć.

Co daje Multiface

• Cichy, szybki dysk SSD: dysk SSD M.2 lub SATA zastępuje głośny, psujący się stary dysk twardy i mieści AmigaOS 3.2, wszystkie twoje programy i całą kolekcję gier WHDLoad.
• Napęd CD lub DVD na drugim kanale IDE, do oprogramowania na CD-ROM i płyt audio CD.
• Compact-Flash dostępny z zewnątrz: slot na blaszce mocującej karty na dodatkowy nośnik lub do przenoszenia danych, bez otwierania obudowy (najpierw wyłącz Amigę).
• Twoja Amiga w sieci: kopiuj pliki do i z PC lub serwera NAS przez SMB lub FTP, pobieraj bezpośrednio z Aminetu, czytaj pocztę, rozmawiaj na IRC, loguj się przez Telnet lub SSH.
• Clock port na rozszerzenia zgodne z A1200, takie jak interfejs USB lub 16-bitowa karta dźwiękowa.
• Więcej wolnych slotów: cztery funkcje na jednej karcie zostawiają pozostałe sloty Zorro dla karty graficznej lub innych rozszerzeń.

Jedna karta, cztery zadania

Amigi big-box mają sloty Zorro, ale każda karta zajmuje jeden, a wiele starszych kart robi tylko jedną rzecz. Multiface łączy cztery funkcje na jednej pełnowymiarowej karcie Zorro:

• dwukanałowy interfejs IDE (kanał podstawowy i dodatkowy) dla maksymalnie czterech urządzeń IDE/ATAPI jednocześnie
• dysk SSD SATA lub nośnik M.2 z kluczem B (jedno z nich, nie oba naraz)
• szybki port Ethernet do sieci lokalnej i internetu
• clock port zgodny z A1200 na rozszerzenia takie jak interfejs USB lub 16-bitowa karta dźwiękowa

Karta działa w każdej Amidze ze slotami Zorro II lub Zorro III. Interfejs IDE pracuje w trybie Zorro II we wszystkich Amigach. W A3000(T) i A4000(T) interfejs Ethernet przełącza się w tryb Zorro III.

Cztery sposoby podłączenia pamięci masowej

• IDE-40: klasyczne dwurzędowe złącze 40-pin u góry karty, do dysków twardych i napędów optycznych (CD-ROM, CD-RW, DVD-ROM, DVD-RW i innych).
• IDE-44: złącze 44-pin na środku karty. Cztery dodatkowe piny przenoszą zasilanie, więc 2,5-calowe dyski laptopowe i adaptery Compact-Flash nie potrzebują osobnego kabla zasilającego.
• Compact-Flash: slot na prawej krawędzi karty, dostępny z zewnątrz obudowy. Nie obsługuje wymiany podczas pracy (hot swap): zawsze wyłącz Amigę, zanim włożysz lub wyjmiesz kartę.
• SATA lub M.2: gniazdo M.2 na przedniej stronie karty i gniazdo SATA u góry tylnej strony. Układ JM20330 tłumaczy między równoległym a szeregowym ATA. Używaj jednego z nich, nigdy obu naraz.

Wybór dysku SSD M.2

Nie każdy dysk SSD M.2 będzie działał. Karta wymaga dysku SSD SATA, a nie NVMe:

• typ dysku: M.2 SATA SSD (NVMe nie jest obsługiwane)
• interfejs SATA III, protokół AHCI (SATA)
• format M.2 2280
• wycięcia zarówno na klucz B, jak i na klucz M w złączu (dyski tylko z kluczem M to NVMe)

Jak przypisane są dyski

Każdy kanał IDE przyjmuje dwa urządzenia, jedno master i jedno slave. Fabrycznie karta jest skonfigurowana tak:

Kanał	Master	Slave
Podstawowy IDE	IDE-40	Compact-Flash
Dodatkowy IDE	IDE-44	SATA/M.2

Ustawienie fabryczne: zworka M/S założona, JP3 w pozycji domyślnej, wszystkie trzy zworki JP5 po prawej, wszystkie pozostałe zworki zdjęte. Zworki wzdłuż górnej krawędzi pozwalają to zmienić:

Zworka	Działanie
HDD-OFF	Założona wyłącza oba kanały IDE; zdjęta (domyślnie) pozostawia je włączone.
M/S	Zdjęta: SATA/M.2 jest master, a IDE-44 slave. Założona: SATA/M.2 jest slave, a IDE-44 master.
SATA-OFF	Wyłącza interfejs SATA/M.2, dzięki czemu slot Compact-Flash może przejść na kanał dodatkowy, a kanał podstawowy przyjmuje dwa kolejne urządzenia.
CF-CONFIG	Zdjęta: Compact-Flash jest slave. Założona: Compact-Flash jest master.
JP5	Wszystkie trzy zworki po prawej: Compact-Flash na kanale podstawowym. Wszystkie trzy po lewej: na kanale dodatkowym.
JP3	Zamienia kanał podstawowy z dodatkowym.
CS-SEL	Ustawia master/slave z zewnątrz dla napędów bez własnej zworki, takich jak płaskie napędy CD/DVD (slim).
KEY-POW	Podaje +5 V na pin 20 złącza IDE-40, na przykład do zasilania niektórych adapterów Compact-Flash bez dodatkowego kabla.
ROM-SEL	Wybiera alternatywny sterownik w startowym EPROM-ie, w którym mieści się więcej niż jeden.

Jedno ostrzeżenie: dwie małe listwy kołkowe oznaczone „IDE” i „SATA” w pobliżu środka górnej krawędzi, obok dwóch diod LED, służą do podłączenia zewnętrznych diod LED, na przykład na przednim panelu obudowy. Nigdy nie zakładaj na nie zworek: spowoduje to zwarcie.

Konfiguracja dysków

Karta korzysta z otwartoźródłowego sterownika LIDE. Znajduje się on w boot ROM karty i startuje razem z AmigaOS, a z dysków można uruchamiać system. Przy dużych dyskach zdecydowanie polecam AmigaOS 3.2 lub nowszy.

1. Otwórz szufladę Tools, zaznacz ikonę HDToolBox i wybierz z menu Information.
2. Sprawdź, czy Tool Types zawierają SCSI_DEVICE_NAME=lide.device, a następnie zapisz.
3. Uruchom HDToolBox, a następnie skonfiguruj dyski i podziel je na partycje. Dla każdego urządzenia ustaw Automount.
4. Dla kart Compact-Flash zawsze ustawiaj Mask na 0x7FFFFFFE i MaxTransfer na 0x1FE00.
5. Napędy CD i DVD montuje się wpisami CD0:/CD1: w SYS:Devs/. Unit 0 to podstawowy master, unit 1 podstawowy slave, unit 2 dodatkowy master, a unit 3 dodatkowy slave.

W normalnym użytkowaniu interfejs IDE przesyła od 1,6 MB/s do 2,6 MB/s.

Amiga w sieci

Dzięki portowi Ethernet twoja Amiga może wymieniać pliki z komputerami z Linuksem, Windows i macOS przez SMB lub FTP, przeglądać internet, wysyłać pocztę w SimpleMail lub YAM i logować się na inne komputery przez Telnet lub SSH. Potrzebujesz stosu TCP/IP, takiego jak RoadShow, AmiTCP, MiamiDX lub Genesis, oraz przeglądarki, takiej jak iBrowse 2.4 z AmiSSL, Voyager lub AWeb.

Sterownik sieciowy znajduje się na dołączonej dyskietce. W Amidze z procesorem 68020 lub szybszym skopiuj enc624j6net.device do SYS:Devs/Networks/, a następnie zainstaluj stos TCP/IP i przeglądarkę. Z oryginalnym procesorem 68000 skopiuj zamiast niego enc624j6net.device_68000 i zmień jego nazwę na enc624j6net.device. Dla komputerów z 68000 zalecanym stosem TCP/IP jest RoadShow.

Jak szybka jest sieć? Przetwarzanie danych sieciowych w stosie TCP/IP to ciężka praca dla procesora, więc szybkość zależy głównie od niego. Amiga 2000 z procesorem 68020 może liczyć na maksymalnie 100 kB/s. Amiga 4000 z procesorem 68060 bez trudu osiąga ponad 600 kB/s, a 68030 lub 68040 plasują się pośrodku. Podczas pomiarów upewnij się, że serwer, z którego pobierasz, zapewnia wystarczającą przepustowość. Szybszy procesor opłaca się więc podwójnie: zobacz moje poradniki TK68030v2: szybkość, Fast RAM i IDE dla Amigi 500 i 2000 oraz Rozbudowa Amigi 3000(T)/4000(T) o procesor 68060.

Mój poradnik Amiga w sieci: Plipbox i Multiface (LANA) porównuje opcje sieciowe dla pozostałych modeli Amigi.

Clock port

Clock port przyjmuje te same rozszerzenia co clock port Amigi 1200, na przykład interfejs USB lub 16-bitową kartę dźwiękową. W Amidze big-box daje ci te dodatki bez zajmowania kolejnego slotu Zorro.

Aktualizacja sterownika

Sterownik LIDE w EPROM-ie możesz zaktualizować z poziomu samej Amigi, bez programatora EPROM. Pobierz plik ADF najnowszego wydania ze strony wydań lide.device na GitHubie (na przykład lide-update-40.10.adf). Zapisz go na dyskietce, na przykład programem ADFer z aminet.net, albo uruchom go z napędu Gotek. Po starcie z dyskietki aktualizacja rusza od razu.

Gdy coś się nie pojawia

• Na Workbenchu pojawiają się tylko urządzenia z jednego kanału: sprawdź, czy każdy kanał ma jedno urządzenie master i jedno slave oraz czy w HDToolBox dla każdego urządzenia ustawiono Automount, i spróbuj zamienić kanały dwiema zworkami JP3.
• Karta Compact-Flash się nie pojawia albo drugie urządzenie na tym samym kanale sprawia kłopoty: sprawdź w HDToolBox ustawienia Mask 0x7FFFFFFE i MaxTransfer 0x1FE00.
• Niestabilne dyski: zmierz multimetrem napięcie na linii +5 V karty. Jeśli jest niższe niż 4,85 V, podłącz kabel zasilający stacji dyskietek z zasilacza do jednego ze złączy zasilania stacji dyskietek na karcie.

Multiface czy coś innego?

• Multiface: karta „wszystko w jednym” do A2000, A3000(T) i A4000(T), gdy chcesz mieć dysk SSD, Ethernet i clock port w jednym slocie.
• Multiface Mini: mniejsza poprzedniczka z Ethernetem, kontrolerem IDE zgodnym z BSC AT-Bus z autoboot ROM (Kickstart 1.3 do 3.2) i clock portem, do Amig big-box i A500 z interfejsem Zorro. Nie ma SATA, M.2 ani slotu Compact-Flash.
• Maksymalna szybkość pamięci masowej w A3000(T) lub A4000(T): kontroler SCSI z DMA na Zorro III ReA4091 z BlueSCSI v2 osiąga w praktyce 6-8 MB/s. Wymaga układu Super Buster 11.
• A4000 desktop, tylko pamięć masowa: karta Amiga 4000 IDE Expansion pozwala wbudowanemu portowi IDE korzystać z obu kanałów, czyli z maksymalnie czterech urządzeń.

Kto ją stworzył

Pierwszy projekt z 2019 roku, z IDE, Ethernetem i clock portem, pochodził od Matthiasa Heinrichsa i Henryka Richtera. W 2024 roku Sven przeprojektował go jako pełnowymiarową kartę Zorro z interfejsem SATA/M.2, dwoma kanałami IDE i slotem Compact-Flash. Sterownik LIDE rozwija LIV2. Tę wersję Multiface sprzedaję na oficjalnej licencji od Svena i za każdą kartę płacę opłatę licencyjną.

Pełna instrukcja jest dostępna po angielsku (PDF) i po niemiecku (PDF).

Jeden slot, cztery rozbudowy. Daj swojej Amidze big-box dysk SSD, połączenie sieciowe i clock port za jednym razem dzięki karcie Multiface. Nie wiesz, która karta pasuje do twojej Amigi? Napisz do mnie.

Amiga 500 lub 2000 z procesorem 68030, FPU, maksymalnie 128 MB Fast RAM i kartą Compact-Flash, z której startuje system, a wszystko to z jednej karty w gnieździe procesora: tak wygląda TK68030v2. Ten poradnik pokazuje, co umożliwia, jak jest szybka oraz jak ją zamontować i skonfigurować.

Co daje TK68030v2

Standardowa Amiga 500 lub 2000 ma procesor 68000 taktowany zegarem 7 MHz, zwykle z niewielką ilością Fast RAM albo bez niej i bez dysku twardego. Karta turbo (akcelerator) TK68030v2 zmienia wszystkie trzy rzeczy naraz:

• Dysk twardy bez rozszerzenia bocznego: wbudowany port IDE z autoboot ROM uruchamia system z karty Compact-Flash lub dysku twardego. Koniec ze zmienianiem dyskietek.
• WHDLoad: zainstaluj gry na dysku i uruchamiaj je z Workbencha. WHDLoad potrzebuje Fast RAM, a TK68030v2 wnosi 64 MB lub 128 MB.
• AmigaOS 3.2 na A500: nowoczesny Workbench z zapasem miejsca, a dzięki MMULib i MuFastRom Kickstart działa z szybkiej pamięci.
• Oprogramowanie dotąd poza zasięgiem: programy wymagające procesora 68020 lub lepszego, FPU albo dużej ilości pamięci, takie jak obróbka obrazu, rendering 3D z FPU 68882 czy stos TCP/IP z przeglądarką.
• Szybsza sieć: sieć zależy od mocy procesora, więc Plipbox lub karta sieciowa Zorro w A2000 z procesorem 68030 działa wyraźnie szybciej.

Jak szybka jest ta karta?

Te wartości pochodzą z SysInfo na moim komputerze testowym z kartą TK68030v2 przy 51,8 MHz:

SysInfo	TK68030v2 przy 51,8 MHz
Dhrystones	10 364
MIPS	11
W porównaniu z A600 (68000, 7 MHz)	około 20 razy szybszy
W porównaniu z B2000 (68000, 7 MHz)	około 15 razy szybszy
W porównaniu z A1200 (EC020, 14 MHz)	około 9 razy szybszy
W porównaniu z A3000 (68030, 25 MHz)	około dwa razy szybszy

Przy 50 MHz TK68030v2 jest ponad dwa razy szybsza od standardowej Amigi 3000, a w wielu przypadkach pracuje z częstotliwością do 60 MHz.

TK68030v2 w skrócie

TK68030v2 zaprojektował Matthias Heinrichs. Produkuję ją na jego oficjalnej licencji i za każdą kartę płacę opłatę licencyjną. Karta oferuje:

• procesor Motorola 68030, który można podkręcić do 60 MHz
• FPU Motorola 68882
• 64 MB lub 128 MB Fast RAM, pracującej z częstotliwością do 120 MHz
• kontroler IDE z wbudowanym autoboot ROM dla dysków twardych i kart Compact-Flash, z otwartoźródłowym sterownikiem LIDE (lide.device)
• częstotliwość procesora ustawianą zworkami: 14, 15, 17, 20, 25, 28, 30, 35, 40, 50, 56 lub 60 MHz

Moja konfiguracja fabryczna: procesor MC68030RC50 i FPU MC68882, oba przetestowane przy 50 i 60 MHz, 128 MB 32-bitowej Fast RAM i LIDE ROM v40.12.

Montaż karty

TK68030v2 wkłada się w gniazdo procesora 68000. W większości modeli A500 i A2000 dotyka ona kondensatora obok gniazda:

Płyta główna	Kondensator	Co zrobić
Amiga 500 rev 3 i rev 5	C307	Nie powinno być problemu
Amiga 500 rev 6 i rev 8	C816	Odegnij go na bok
Amiga 2000 rev 4.x	Żaden nie przeszkadza	Nic nie trzeba robić
Amiga 2000 rev 6.x	C421	Odegnij go na bok

1. Odegnij kondensator o 90 stopni na bok, tak by leżał płasko na płycie głównej.
2. Sprawdź wszystkie piny TK68030v2 i ostrożnie wyprostuj pęsetą każdy wygięty pin.
3. Wyjmij stary procesor 68000, jeśli jest jeszcze na miejscu.
4. Ostrożnie włóż TK68030v2 w gniazdo 68000, dociśnij ją i sprawdź, czy leży płasko i równo.
5. Jeśli uruchamiasz system z dysku podłączonego do TK68030v2, załóż zworkę ENABLE BOOT FROM IDE.

Konfiguracja oprogramowania

• Dyski: urządzenia IDE obsługuje lide.device. W HDToolBox (prawy przycisk myszy, Information) sprawdź Tool Types, a następnie podziel na partycje kartę Compact-Flash lub dysk twardy. Więcej o sterowniku: projekt LIDE na GitHubie.
• MMULib: aby w pełni wykorzystać kartę, zainstaluj pakiet MMULib z aminet.net lub MMULib dołączony do AmigaOS 3.1.4 lub 3.2.
• Kickstart w Fast RAM: wczytanie Kickstart ROM do Fast RAM wyraźnie zwiększa wydajność. Dodaj C:MuFastRom PROTECT ON do pliku S:Startup-Sequence po poleceniu SetPatch i uruchom komputer ponownie.

Wybór częstotliwości procesora

Karta ma oscylator 10 MHz, więc zworkę częstotliwości bazowej zostaw na 10 MHz. Szybkość ustawiają trzy zworki:

• JP2, mnożnik: częstotliwość procesora = mnożnik / 2 × 10 MHz, częstotliwość RAM = mnożnik × 10 MHz. Mnożnik 10× daje 50 MHz dla procesora i 100 MHz dla RAM. Zawsze zakładaj te zworki poziomo, nigdy pionowo.
• JP3 podwaja mnożnik: 6× podwojone do 12× daje 60 MHz dla procesora i 120 MHz dla RAM.
• CPU/2 zmniejsza o połowę częstotliwość procesora, nie zmieniając częstotliwości RAM.

Kilka zasad dla wyższych częstotliwości: każda częstotliwość powyżej znamionowej dla danego procesora to podkręcanie, a MC68030RC50 jest przeznaczony na 50 MHz. Procesor i FPU pracują z tą samą częstotliwością, więc wolniejsze FPU może hamować procesor; karta działa też bez FPU. Przy najwyższej częstotliwości 60 MHz twoja Amiga powinna mieć nowe, wysokiej jakości kondensatory, bo mają one znaczenie dla jakości sygnału. Powyżej 50 MHz sprawdzaj temperaturę procesora i stosuj chłodzenie aktywne, czyli radiator z wentylatorem: przegrzanie może zniszczyć procesor.

Dokończ rozbudowę

• Sieć: podłącz A500 lub A2000 do sieci za pomocą adaptera Plipbox lub karty Multiface (LANA). Zobacz mój poradnik Amiga w sieci: Plipbox i Multiface (LANA).
• A2000 z wolnymi slotami Zorro: Multiface dodaje dysk SSD, Ethernet i clock port; zobacz poradnik Multiface (LANA): IDE, SSD, M.2, Ethernet i clock port w jednym slocie Zorro.
• Porównanie pamięci masowych: Porównanie pamięci masowych dla Amigi: karta SD, CompactFlash, SCSI i IDE.

Moje rekomendacje

• Amiga 500: TK68030v2 ze 128 MB i kartą Compact-Flash na jej porcie IDE: procesor, pamięć i nośnik startowy na jednej karcie, bez potrzeby rozszerzenia bocznego.
• Amiga 2000: TK68030v2 w gnieździe procesora, a do tego karta Multiface w slocie Zorro do obsługi sieci.
• Dla częstotliwości powyżej 50 MHz: nowe kondensatory w Amidze i radiator z wentylatorem na procesorze.

Zmień swoją A500 lub A2000 w komputer z procesorem 68030. Wybierz wielkość pamięci na stronie produktu TK68030v2. Masz pytania dotyczące rewizji swojej płyty głównej? Napisz do mnie. Wsparcie i dodatkowe informacje: oficjalny wątek wsparcia na a1k.org i strona projektu.

Wyobraź sobie, że twoja Amiga 1200 otwiera okna w chwili kliknięcia, uruchamia całą kolekcję gier z karty Compact-Flash i odtwarza pliki MP3, gdy pracujesz. Właśnie to daje komputerowi karta turbo (akcelerator) z procesorem 68060 i 128 MB Fast RAM.

Ten poradnik jest dla właścicieli A1200, którzy chcą zrobić ten krok. Pokazuje, co daje rozbudowa, jaki procesor wybrać do karty TF1260 i jak przygotować oprogramowanie, by już pierwsze uruchomienie się udało.

Co daje procesor 68060

Standardowa A1200 ma procesor 68EC020 taktowany zegarem 14 MHz i 2 MB Chip RAM, którą procesor dzieli z układami grafiki i dźwięku. Fast RAM nie ma wcale. 68060 to najszybszy procesor z rodziny 68k Motoroli, a na karcie TF1260 dostaje 128 MB Fast RAM, która należy wyłącznie do niego. Oto, co to zmienia:

• Workbench, który nadąża za tobą. AmigaOS 3.2 na ekranie o wysokiej rozdzielczości, wiele okien, narzędzia w tle: katalogi wyświetlają się, okna otwierają, a programy uruchamiają bez czekania, które znasz ze standardowego komputera.
• Twoje gry na dysku twardym. WHDLoad instaluje gry i dema na dysku twardym lub karcie Compact-Flash i uruchamia je z Workbencha. Wiele instalacji potrzebuje więcej pamięci niż 2 MB Chip RAM; ze 128 MB Fast RAM miejsca jest pod dostatkiem, a po zakończeniu gry wracasz do Workbencha.
• Obróbka obrazu i dźwięku. Programy takie jak ImageFX czy Personal Paint znacznie szybciej nakładają filtry i konwertują obrazy, a długie sample bez trudu mieszczą się w pamięci.
• Odtwarzanie MP3. Dekodowanie plików MP3 to za dużo dla standardowego 68EC020. Procesor 68060 odtwarza je w czasie rzeczywistym w odtwarzaczach takich jak AmigaAMP.
• Doom i Quake. Amigowe porty Dooma dobrze działają na 68060, a porty Quake’a na 68k są pisane z myślą o 68060 z FPU.
• Rendering 3D. Dzięki FPU pełnego MC68060 programy do renderingu, takie jak Imagine czy LightWave, liczą sceny dużo szybciej, niż potrafiłaby jakakolwiek standardowa Amiga.
• Internet. Z połączeniem sieciowym iBrowse i AmiSSL otwierają na Amidze strony HTTPS. Szyfrowanie to ciężka praca dla procesora 68k, a dopiero 060 czyni je użytecznym. Proste strony działają dobrze; nowoczesne strony pełne skryptów pozostają poza zasięgiem.

Pomiary na moim komputerze testowym

SysInfo na moim komputerze testowym, A1200 z kartą TF1260 i procesorem MC68LC060RC50, pokazuje 37021 Dhrystones i 39 MIPS. SysInfo porównuje też wynik z klasycznymi modelami Amigi:

W porównaniu z	Współczynnik SysInfo
A600 (68000, 7 MHz)	około 70 razy szybszy
Standardowa A1200 (68EC020, 14 MHz)	około 30 razy szybszy
A3000 (68030, 25 MHz)	około 8 razy szybszy
A4000 (68040, 25 MHz)	około dwa razy szybszy

Mówiąc prościej: w tym teście TF1260 sprawia, że A1200 jest około 30 razy szybsza niż w chwili, gdy opuściła fabrykę, i dwa razy szybsza od A4000 z procesorem 68040. To wersja LC; test Dhrystone mierzy szybkość obliczeń na liczbach całkowitych, więc FPU pełnego MC68060 nie ma w nim żadnego znaczenia.

Co oferuje TF1260

TF1260 to fabrycznie nowa, profesjonalnie wykonana karta turbo z procesorem 68060 dla Amigi 1200. Pasuje do złącza rozszerzeń pod klapką na spodzie obudowy i oferuje:

• wybór procesora: MC68060RC50 lub MC68LC060RC50
• 128 MB Fast RAM o czasie dostępu 60 ns
• wysokiej jakości płytkę PCB ze złoconą powierzchnią (immersion gold)
• dyskietkę z plikami bibliotek 68060
• dwuletnią gwarancję na wypadek wady (bez gwarancji dla podkręcanych procesorów)

MC68060 czy MC68LC060: kwestia FPU

Oba procesory pracują z częstotliwością 50 MHz i mają MMU (jednostkę zarządzania pamięcią). Różnicą jest FPU, czyli jednostka zmiennoprzecinkowa, która szybko wykonuje obliczenia na liczbach dziesiętnych:

• MC68060RC50 ma wbudowane MMU i FPU. Uruchamia wszystko, łącznie z wymienionymi wyżej programami do renderingu 3D i portami Quake’a, a przy instalowaniu oprogramowania nigdy nie musisz się nad tym zastanawiać.
• MC68LC060RC50 ma MMU, ale nie ma FPU. To tańsza opcja, a oprogramowanie, które wymaga FPU, nie będzie na nim działać.

Zdecydowana większość oprogramowania na Amigę nie potrzebuje FPU. Workbench, większość aplikacji i gier działa na wersji LC z pełną szybkością 060. Trzeba sobie przyswoić tylko jeden nawyk: gdy instalator pyta o procesor i nie oferuje opcji 060 bez FPU, wybierz wersję 020/030. Program zainstaluje się wtedy bez obsługi FPU, ale nadal będzie działał z pełną szybkością 060.

Jeśli rendering 3D lub Quake to jeden z powodów, dla których chcesz mieć 68060, wybierz pełny MC68060RC50.

Rewizje i maski procesora w prostych słowach

Motorola kilkakrotnie poprawiała 68060, za każdym razem z nowymi maskami fotolitograficznymi; kod maski nadrukowany na układzie zdradza rewizję. „RC50” oznacza nominalne 50 MHz.

• MC68060RC50 rewizja 6, maska 71E41J: ostatnia rewizja wyprodukowana przez Motorolę, z MMU i FPU, dobrze nadająca się do podkręcania. Sprzedaję go osobno jako procesor MC68060RC50, rewizja 6, przetestowany przy nominalnych 50 MHz.
• MC68060RC50 rewizje 1 i 5: również z MMU i FPU, ale grzeją się wyraźnie bardziej i nie nadają się do podkręcania. Zalecane jest dla nich chłodzenie aktywne.
• MC68LC060RC50 rewizja 4, maska 75G59Y: MMU, bez FPU. Pasuje do każdej karty turbo z procesorem 68060 i jest dostępny osobno jako procesor MC68LC060RC50; każdy egzemplarz jest testowany.

Instalacja plików bibliotek 68060

Każdy procesor 68060 w Amidze potrzebuje plików bibliotek 68060 w katalogu LIBS:. W 68060 brakuje niektórych instrukcji starszych procesorów 68k, a biblioteka obsługuje je programowo, dzięki czemu programy napisane dla 68020 czy 68030 nadal działają.

• AmigaOS 3.1.4 lub 3.2.x: pliki bibliotek są na dyskietkach AmigaOS. Uruchom dyskietkę instalacyjną i wybierz „CPU Libraries”.
• AmigaOS 3.0 lub 3.1: te wersje nie mają własnej biblioteki 68060. Polecam pakiet Mu680x0Libs na aminet.net.

Do karty TF1260 dołączona jest też dyskietka z plikami bibliotek 68060. Aby pierwsze uruchomienie przebiegło gładko:

1. Zainstaluj pliki bibliotek, póki twoja A1200 działa jeszcze na starym procesorze.
2. Wyłącz Amigę i odłącz ją od zasilania, a następnie włóż kartę TF1260 do złącza pod klapką.
3. Uruchom Amigę, otwórz Shell i wpisz version 68060.library. Polecenie powinno pokazać zainstalowaną bibliotekę.
4. Od teraz instaluj oprogramowanie w wersji dla 060 (na MC68LC060 tak, jak opisano wyżej).

Chłodzenie i podkręcanie

TF1260 jest dostarczana bez radiatora i wentylatora, więc chłodzenie musisz zaplanować sam. Przy nominalnych 50 MHz MC68060 w rewizji 6 nie sprawia kłopotu. Starsze rewizje 1 i 5 grzeją się wyraźnie bardziej i dla nich zalecane jest chłodzenie aktywne z wentylatorem.

Testy wykazały, że MC68060RC50 w rewizji 6 da się podkręcić do 100 MHz na karcie BFG9060 i innych kartach turbo. Stabilność systemu nie jest jednak gwarantowana, a gwarancja na TF1260 nie obejmuje podkręcanych procesorów. Radzę cieszyć się procesorem 68060 przy 50 MHz: w A1200 to i tak ogromny skok w porównaniu ze standardowym 68EC020 taktowanym zegarem 14 MHz.

Standardowa A1200 i TF1260 obok siebie

	Standardowa A1200	TF1260 z MC68LC060RC50	TF1260 z MC68060RC50
Procesor	68EC020, 14 MHz	68060, 50 MHz	68060, 50 MHz
FPU	Nie	Nie	Tak
MMU	Nie	Tak	Tak
Fast RAM	Brak	128 MB	128 MB
Oprogramowanie wymagające FPU	Nie działa	Nie działa	Działa
Pliki bibliotek 68060	Niepotrzebne	Potrzebne	Potrzebne

Warto wiedzieć: niektóre starsze gry i dema pisano z myślą o zależnościach czasowych wolniejszego procesora i na znacznie szybszym mogą zachowywać się inaczej. Wiele instalacji WHDLoad koryguje właśnie takie problemy.

Masz już kartę Blizzard 1260?

Jeśli masz klasyczną kartę Phase 5 Blizzard 1260 z SCSI Kit IV, możesz dalej z niej korzystać: Blizzard SCSI Kit ROM Update 8.5 aktualizuje ROM zestawu do ostatniego wydania, a BlueSCSI v2 zastępuje stary mechaniczny dysk twardy SCSI.

Pamięć masowa do kompletu

Szybki procesor zasługuje na szybką i cichą pamięć masową, a twoja kolekcja WHDLoad potrzebuje miejsca. Najprostszym wyborem w A1200 jest adapter Compact-Flash do IDE 2,5″ 44-pin. Podłącza kartę Compact-Flash do wewnętrznego portu IDE i nie wymaga ani kabla zasilającego, ani sterowników. W HDToolBox ustaw Mask na 0x7FFFFFFE i MaxTransfer na 0x1FE00 oraz sprawdź maksymalny rozmiar partycji dla swojej wersji AmigaOS.

Droga big-box: A3000 i A4000

TF1260 jest przeznaczona wyłącznie dla Amigi 1200. Do Amigi 3000(T) i 4000(T) jest BFG9060, również ze 128 MB Fast RAM i z tym samym wyborem między MC68060RC50 w rewizji 6 a MC68LC060RC50 w rewizji 4. Szczegółowo opisuję ją w poradniku Rozbudowa Amigi 3000(T)/4000(T) o procesor 68060.

Moje rekomendacje

• A1200 do Workbencha, gier WHDLoad, obróbki obrazu i dźwięku, MP3: TF1260 z MC68LC060RC50.
• A1200 do renderingu 3D, Quake’a lub dowolnego oprogramowania wymagającego FPU: TF1260 z MC68060RC50, dzięki czemu działa każdy program, a instalacja nigdy nie budzi wątpliwości.
• Pamięć masowa do obu wersji: adapter Compact-Flash z kartą wystarczająco dużą na twoje gry i programy.
• Amiga 3000(T) lub 4000(T): BFG9060 zamiast karty do A1200.

Chcesz dać swojej A1200 procesor 68060? Zamów TF1260 z procesorem, który ci odpowiada. Jeśli nie masz pewności, który pasuje do twoich programów, napisz do mnie i powiedz, z czego korzystasz.

Włączasz Amigę, a Workbench startuje z cichej pamięci flash, z całą kolekcją gier i nowoczesnym AmigaOS w zasięgu jednego dwukliku. Nowoczesne nośniki umożliwiają to w każdej Amidze od A500 po A4000 i pozwalają wysłać na emeryturę trzydziestoletni dysk twardy i zużyte dyskietki, zanim cię zawiodą.

Ten poradnik jest dla właścicieli Amig, którzy chcą niezawodnej i pojemnej pamięci masowej: co umożliwiają karty SD, CompactFlash, dyski SSD i BlueSCSI, czego każde z tych rozwiązań wymaga i które pasuje do twojego modelu.

Co zmieniają nowoczesne nośniki

• Koniec z psującymi się dyskami. Karty CF, karty SD i dyski SSD nie mają silnika ani głowic. Są ciche i nic nie musi się rozpędzać, zanim Amiga wystartuje.
• Cała biblioteka gier na jednym nośniku. WHDLoad instaluje gry dyskietkowe na dysku twardym. Każda uruchamia się z ikony na Workbenchu, bez zmieniania dyskietek, a z większości można jednym klawiszem wrócić do Workbencha. Karta o pojemności kilku gigabajtów mieści całą kolekcję.
• Nowoczesny Workbench. AmigaOS 3.2 jest stworzony z myślą o dysku twardym. Mając do dyspozycji gigabajty, instalujesz go obok swoich programów, narzędzi z Aminetu i własnych projektów, a miejsca i tak zostaje pod dostatkiem.
• Łatwa wymiana plików z PC. Pobierz plik na PC, skopiuj go na kartę sformatowaną w FAT i odczytaj na Amidze. Z BlueSCSI cały dysk twardy Amigi jest plikiem obrazu na karcie SD: kopię zapasową robisz, kopiując jeden plik, i możesz trzymać obok siebie kilka konfiguracji.
• Napędy CD-ROM. Do portu IDE z obsługą ATAPI podłączysz napęd CD-ROM lub DVD, więc oprogramowanie zainstalujesz prosto z płyty CD.
• Prawdziwa szybkość dla Amig big-box. Dysk SSD na karcie Multiface (LANA) lub kontroler SCSI z DMA na Zorro III, taki jak ReA4091, pozwala szybkiej A3000 lub A4000 wczytywać duże programy i dane bez czekania na napęd.

Opcje w skrócie

Opcja	Podłączenie	Start systemu	Wymiana plików z PC	Najlepsze do
Adapter MicroSD (SDBox)	Port równoległy	Nie, sterowniki wczytuje się z dyskietki	Bardzo łatwa (FAT/FAT32)	Wymiana plików w każdej Amidze z portem równoległym
Adapter CF do PCMCIA	Slot PCMCIA (A600, A1200)	Nie, sterowniki wczytuje się z dysku twardego	Bardzo łatwa (FAT/FAT32)	Amiga 600 i Amiga 1200
Karta CF, dysk lub SSD na IDE	Wewnętrzny port IDE lub karta IDE	Tak	Kartę trzeba wyjąć; partycje Amigi	Główny dysk startowy
BlueSCSI v2	Kontroler SCSI	Tak, z kontrolerem z autobootem	Łatwa: obrazy dysków to pliki na karcie SD	Amiga 3000 i Amiga 4000T lub Amigi z kontrolerem SCSI na Zorro II lub Zorro III

MicroSD na porcie równoległym (SDBox)

Amiga MicroSD Adapter (SDBox) to najprostszy sposób, by przenieść pliki na Amigę. Rewizja 2.3 działa w każdej Amidze z portem równoległym; do Amigi 1000 wybierz w menu rozwijanym wersję A1000. Jest też wersja barebone bez obudowy.

Adapter przyjmuje karty MicroSD o pojemności do 32 GB sformatowane w FAT16 lub FAT32: skopiuj pliki na PC, włóż kartę i odczytaj ją na Amidze jako SD0:. Karty można wymieniać bez restartu. Działa z AmigaOS 1.3 i nowszymi wersjami i nie wymaga dysku twardego: kartę montuje dyskietka startowa.

Zanim zamówisz: adapter jest zasilany z ładowarki USB przez kabel Mini-USB (żadne z nich nie jest dołączone), a Amiga nie może z niego wystartować. Port równoległy jest też wolniejszy niż IDE czy SCSI, więc SDBox to twój nośnik do wymiany plików i archiwum, a nie dysk, z którego działa Workbench.

CompactFlash w slocie PCMCIA (A600 i A1200)

Z adapterem PCMCIA Compact Flash Adapter karta CF sformatowana w FAT, włożona do bocznego slotu Amigi 600 lub Amigi 1200, staje się twoim pomostem do PC: zapełniasz ją tam i wsuwasz do Amigi. Pakiety cfd i fat95 z Aminetu instaluje się na dysku twardym, więc adapter współpracuje z wewnętrznym dyskiem. W połączeniu z wewnętrzną kartą CF daje bardzo wygodną A1200.

Nośnik startowy na IDE

IDE to typowa droga do szybkiego dysku, z którego można uruchomić system. Kickstart ROM w A600, A1200 i A4000 zawiera już sterownik, więc do startu nie trzeba dodatkowego oprogramowania.

A600 i A1200: CompactFlash na wewnętrznym porcie 44-pin

Adapter Compact-Flash do IDE 2,5″ 44-pin umieszcza cichą kartę CF tam, gdzie kiedyś był 2,5-calowy dysk laptopowy. Nie wymaga kabla zasilającego ani sterowników; zworka ustawia tryb master lub slave. W HDToolBox ustaw Mask 0x7FFFFFFE i MaxTransfer 0x1FE00 oraz sprawdź maksymalny rozmiar partycji dla swojej wersji AmigaOS.

Na karcie są partycje Amigi, których PC sam z siebie nie odczyta. Do codziennej wymiany plików dodaj adapter PCMCIA albo SDBox. Wielu właścicieli przygotowuje też kartę w emulatorze WinUAE na PC z Windows.

A4000: wewnętrzny port 40-pin

Amiga 4000 ma 40-pinowy port IDE z kanałem podstawowym i dodatkowym. Karta Amiga 4000 IDE Expansion (tylko A4000 desktop) pozwala podłączyć do czterech urządzeń, na przykład kartę CF, dysk twardy i napęd CD-ROM. Jeśli cztery urządzenia sprawiają kłopoty, pomoże IDEfix97 (AmigaOS 1.3 do 3.1) lub AtapiMagic (3.1.4 do 3.2); te pakiety to również typowy sposób na obsługę napędu CD-ROM IDE. Opisany wyżej 44-pinowy adapter CF nie pasuje do tego portu.

IDE na karcie rozszerzeń

• Karta turbo TK68030v2 do A500 i A2000 ma kontroler IDE z autoboot ROM (lide.device) dla dysków twardych i kart CF, a do tego 64 MB lub 128 MB Fast RAM, z której chętnie korzystają gry WHDLoad. Więcej w moim poradniku TK68030v2: szybkość, Fast RAM i IDE dla Amigi 500 i 2000.
• Multiface Mini do A2000, A3000, A4000 lub A500 z interfejsem Zorro dodaje IDE z autoboot ROM (Kickstart 1.3 do 3.2), Ethernet i clock port.
• Multiface do A2000, A3000(T) i A4000(T) wprowadza dyski SSD do Amigi big-box. Ma gniazdo na dysk SSD SATA i gniazdo na dysk SSD M.2 (używaj jednego albo drugiego, nigdy obu naraz), dwa kanały IDE dla maksymalnie czterech urządzeń IDE/ATAPI, w tym napędów CD-ROM i DVD, oraz slot CF dostępny z zewnątrz obudowy (przed wymianą karty wyłącz Amigę). Dysk M.2 musi być dyskiem SSD SATA (AHCI) M.2 2280 z kluczem B i M; dyski NVMe nie są obsługiwane. IDE działa w trybie Zorro II w każdej Amidze i w normalnym użytkowaniu przesyła 1,6-2,6 MB/s. Ethernet i clock port są na pokładzie; więcej w poradniku Multiface (LANA): IDE, SSD, M.2, Ethernet i clock port w jednym slocie Zorro.

Emulacja SCSI z BlueSCSI v2

BlueSCSI v2 to urządzenie open source, które zastępuje mechaniczny dysk SCSI kartą SD. Obrazy dysków to zwykłe pliki na karcie, więc przygotowujesz je i archiwizujesz na PC. Obsługuje Fast SCSI z prędkością do 10 MB/s w trybie synchronicznym, a terminację ustawia się zworką. Dostępne są BlueSCSI v2 (Internal 50 Pins) oraz BlueSCSI v2 (External 25 Pin) do portów DB25.

Nowe karty SD najpierw sformatuj narzędziem SD Card Formatter. Zgłaszano problemy z niektórymi typami kart SanDisk; ja używam kart Transcend 16 GB/32 GB UHS-I U1 TLC. Szczegóły konfiguracji znajdziesz w dokumentacji BlueSCSI.

Które Amigi mają SCSI

• A3000(T): SCSI na płycie głównej, wewnętrzne 50-pin i zewnętrzne DB25. Pasuje każda z wersji.
• A4000T: SCSI na płycie głównej obok IDE; pasuje wersja wewnętrzna.
• A2000: karta SCSI na Zorro II, taka jak A2091 lub GVP Series II.
• A500: rozszerzenie SCSI montowane z boku, takie jak A590.
• A1200: Blizzard SCSI Kit IV lub zestaw SCSI do Apollo 1230/1240/1260. Blizzard/Apollo SCSI Kit Adapter Cable daje zestawowi gniazdo DB25 w obudowie; do zestawu Blizzard jest ROM Update 8.5.
• A3000 i A4000: kontroler Fast SCSI-II na Zorro III ReA4091.

Jeśli twoja Amiga zawiesza się lub przestaje reagować, gdy podłączone jest zewnętrzne urządzenie SCSI, przyczyną jest często stary układ kontrolera. AM33C93A-16PC to ulepszony zamiennik do A3000(T), A590, A2090, A2091, kart GVP Impact i innych; w niektórych urządzeniach stary układ jest wlutowany.

Szybkość: tempo dyktuje kontroler

Kontrolery SCSI na Zorro II, takie jak A590, A2091 czy GVP Series II, mają teoretyczne maksimum 3,58 MB/s, więc limit wyznacza kontroler, a nie BlueSCSI.

ReA4091 to szybki pas dla A3000 lub A4000: kontroler z DMA na Zorro III, który w praktyce osiąga 6-8 MB/s, zależnie od procesora, czyli około trzy do czterech razy więcej niż karty IDE na Zorro II. Ma w zestawie aktywny terminator, a jego nowoczesny autoboot ROM obsługuje dyski twarde większe niż 4 GB (TD64 i NSD64) i potrafi uruchomić system z CD-ROM-u. Aby działał prawidłowo, twoja A3000(T) lub A4000(T) potrzebuje układu Super Buster 11. Phase 5 Fastlane Z3 z procesorem 68060 wymaga ROM-u w wersji 8 lub nowszej; Fastlane Z3 ROM Update 8.5 to ostatnie wydanie.

W A3000 z kartą z procesorem 68040 lub 68060 zawieszanie się SCSI powoduje układ DMAC. Nie wyleczy tego ani ReA4091, ani BlueSCSI; trzeba zmodernizować DMAC, nad czym pracuje projekt ReSDMAC. Mój poradnik Rozbudowa Amigi 3000(T)/4000(T) o procesor 68060 omawia to dokładniej.

CDTV i CD32

CDTV ma port równoległy, więc SDBox działa również tam. Jego sterowniki wczytują się z dyskietki startowej, a CDTV nie ma wbudowanej stacji dyskietek, więc potrzebujesz zewnętrznej. Jeśli zamontowany jest interfejs SCSI, BlueSCSI może służyć jako jego dysk, a AM33C93A pasuje do tego interfejsu.

CD32 nie ma portu równoległego, portu IDE ani slotu PCMCIA. Pamięć masową zapewniają karty do jego portu rozszerzeń, z których niektóre dodają IDE; obecnie nie mam takiej w ofercie.

Moje rekomendacje dla poszczególnych modeli

• A500: TK68030v2 do startu z karty CF i z Fast RAM, którą lubi WHDLoad, a do tego SDBox do wymiany plików z PC. Z A590 BlueSCSI v2.
• A600: 44-pinowy adapter CF jako dysk startowy, a do tego adapter CF do PCMCIA do wymiany plików.
• A1000: wersja A1000 adaptera SDBox.
• A1200: 44-pinowy adapter CF i adapter CF do PCMCIA. Z zestawem SCSI Blizzard lub Apollo kabel adaptera i zewnętrzny BlueSCSI. Planujesz też procesor 68060? Zobacz Rozbudowa Amigi 1200 o procesor 68060.
• A2000: Multiface do dysku SSD, napędu CD-ROM i Ethernetu albo TK68030v2 do IDE z szybszym procesorem i Fast RAM. Z kartą A2091 lub GVP BlueSCSI v2.
• A3000(T): BlueSCSI v2 na wbudowanym SCSI; dla większej szybkości ReA4091 z BlueSCSI lub Multiface z dyskiem SSD.
• A4000: Multiface z dyskiem SSD lub ReA4091 z BlueSCSI dla najszybszego SCSI; A4000 IDE Expansion, by dodać napęd CD-ROM na wbudowanym IDE.
• A4000T: wewnętrzny BlueSCSI v2 na wbudowanym SCSI.
• CDTV: SDBox z zewnętrzną stacją dyskietek; BlueSCSI, jeśli zamontowany jest interfejs SCSI.

Nie wiesz, która karta pasuje do twoich planów? Napisz do mnie, podając model i listę swoich rozszerzeń, a powiem ci, jaki nośnik będzie odpowiedni.

Wyobraź sobie ikonę dysku na Workbenchu, która otwiera folder na twoim PC lub serwerze NAS. Pobierasz program z Aminetu, rozpakowujesz go i uruchamiasz, a z rąk do rąk nie przechodzi ani jedna dyskietka. Wieczorem czytasz pocztę w YAM albo rozmawiasz na IRC, a zegar przy każdym włączeniu pokazuje właściwą godzinę. Wszystko to umożliwia połączenie sieciowe, a sprzęt instaluje się prościej, niż wielu się spodziewa.

Ten poradnik jest dla właścicieli Amig z procesorami 68k, od Amigi 500 po A4000T. Pokazuje, co daje sieć, jaki sprzęt pasuje do twojego modelu i jakiego oprogramowania potrzebujesz. Na końcu podaję mój wybór dla każdego modelu.

Co daje połączenie sieciowe

• Pliki bez dyskietek. Z klientem SMB udostępniony folder na PC lub serwerze NAS pojawia się na Amidze jak kolejny dysk. Przez FTP przenosisz pliki do i z dowolnego komputera z Windows, macOS lub Linuksem. Gry WHDLoad, moduły muzyczne, obrazy i własne projekty wędrują przez sieć, a w ten sam sposób możesz zrobić kopię zapasową dysku twardego Amigi na serwerze NAS.
• Aminet na samej Amidze. Aminet, duże archiwum oprogramowania na Amigę, jest dostępny bezpośrednio z twojej Amigi. Pobierz archiwum prosto na dysk twardy, rozpakuj je programem LhA i zainstaluj, bez objazdu przez PC.
• E-mail. SimpleMail i YAM to pełnoprawne programy pocztowe dla AmigaOS. Razem z AmiSSL obsługują szyfrowane połączenia, których wymaga dziś większość dostawców poczty.
• IRC i czat. IRC wciąż tętni życiem, a właściciele Amig spotykają się na własnych kanałach. AmIRC to klasyczny klient na Amigę.
• Właściwy czas. Małe narzędzie do synchronizacji czasu ustawia zegar Amigi według serwera czasu przy każdym starcie. W modelach bez zegara podtrzymywanego baterią, takich jak standardowa A500 czy A1200, twoje pliki wreszcie dostają prawidłowe daty.
• Zdalny dostęp. Przez Telnet lub SSH logujesz się z okna Shell na Amidze do komputera z Linuksem, Raspberry Pi lub serwera NAS albo łączysz się z jednym z wciąż działających BBS-ów dostępnych przez Telnet.
• Internet w stylu retro. IBrowse 2.4 z AmiSSL, Voyager i AWeb wyświetlają proste, tekstowe strony oraz strony tworzone z myślą o starych komputerach. Czytanie ich na ekranie samej Amigi ma swój urok.

Dwa sposoby podłączenia

• Ethernet przez port równoległy (Plipbox): podłączany z zewnątrz, działa w niemal każdym modelu.
• Karta sieciowa Zorro (Multiface (LANA), Multiface Mini): do Amig big-box, szybsza i połączona z obsługą pamięci masowej oraz clock portem.

Plipbox: Ethernet dla niemal każdej Amigi

Plipbox wpina się w port równoległy Amigi, a z drugiej strony przyjmuje zwykły kabel Ethernet. Nie musisz otwierać Amigi. Działa z Amigą 500, 600, 1000, 1200, 2000, 2500, 3000(T) i 4000(T) oraz z CDTV, co czyni go naturalnym wyborem dla każdego modelu bez slotów Zorro.

Występuje w dwóch wersjach z tą samą elektroniką: Plipbox Deluxe i Plipbox Barebone, czyli sama płytka bez obudowy. Obie mają trzy diody LED (zasilanie, połączenie sieciowe, aktywność sieci) i przekaźnik PhotoMOS, który włącza i wyłącza adapter razem z Amigą.

Czego potrzebujesz:

• Kickstart 2.0 lub nowszy i co najmniej 2 MB RAM. Do przeglądarki internetowej zalecane są dysk twardy i procesor 68020 lub lepszy.
• Ładowarka USB. Port równoległy dostarcza tylko około 10 mA, więc Plipbox pobiera zasilanie ze stabilizowanej ładowarki USB 5 V, na przykład starej ładowarki do telefonu, podłączonej do jego portu USB-C.
• Sterownik. Sterownik urządzenia i instrukcja konfiguracji stosu TCP/IP pochodzą od lallafa, projektanta oryginalnej wersji Plipbox.

Gdy Plipbox jest podłączony, zajmuje port równoległy, więc drukarka lub inne urządzenie równoległe musi poczekać.

Amiga 1000

Port równoległy Amigi 1000 ma złącze żeńskie i inny rozkład pinów. Dlatego każdy Plipbox jest dostępny także w edycji A1000 z właściwym złączem i rozkładem pinów; wybierasz ją w menu rozwijanym na stronie produktu. Z tą edycją nie potrzebujesz osobnego adaptera Parallel Port Adapter, który jest przeznaczony dla innych urządzeń równoległych zbudowanych z myślą o późniejszych modelach. Pamiętaj o wymaganiu Kickstartu 2.0: standardowa A1000 wczytuje Kickstart 1.x ze swojej dyskietki Kickstart.

Multiface i Multiface Mini: karty Zorro do Amig big-box

W Amidze big-box karta Zorro jest szybszym i bardziej eleganckim rozwiązaniem. Zostawia wolny port równoległy, a obie karty, które mam w ofercie, łączą w jednym slocie sieć, IDE i clock port.

Multiface jest przeznaczona dla Amigi 2000, 3000(T) i 4000(T). Oprócz Ethernetu ma dwukanałowy interfejs IDE dla maksymalnie czterech urządzeń IDE/ATAPI, slot Compact-Flash, złącze dysku SSD SATA lub M.2 i clock port zgodny z A1200. W A3000(T) i A4000(T) interfejs Ethernet przełącza się w tryb Zorro III. Amiga 2000 z procesorem 68020 może liczyć na maksymalnie 100 kB/s, a Amiga 4000 z procesorem 68060 bez trudu osiąga ponad 600 kB/s.

Konfiguracja sieci jest prosta. Sterownik enc624j6net.device znajduje się na dyskietce dołączonej do karty; skopiuj go do SYS:Devs/Networks i wskaż go w swoim stosie TCP/IP. Dla procesora 68000 jest specjalna wersja, enc624j6net.device_68000, której nazwę zmieniasz na enc624j6net.device; na tych komputerach zalecanym stosem jest Roadshow. Mój poradnik Multiface (LANA): IDE, SSD, M.2, Ethernet i clock port w jednym slocie Zorro prowadzi przez całą kartę, od dysku SSD po sieć.

Multiface Mini to mniejsza karta do A2000, A3000, A4000 lub A500 z interfejsem Zorro. Ma Fast Ethernet ze sterownikiem zgodnym z SANA-II, kontroler IDE zgodny z BSC AT-Bus z autoboot ROM (Kickstart 1.3 do 3.2) i clock port, na przykład do RapidRoad. Sama rozpoznaje Zorro II lub Zorro III.

Wybierz Multiface, jeśli chcesz też korzystać z dysku SSD na tej samej karcie; wybierz wersję Mini, jeśli potrzebujesz sieci, IDE i clock portu w prostszym wydaniu albo masz A500 z interfejsem Zorro.

Szybszy procesor to szybsza sieć

Przetwarzanie danych sieciowych w stosie TCP/IP mocno obciąża procesor, więc tempo dyktuje procesor Amigi, a nie twoje łącze szerokopasmowe. Plipbox osiąga teoretycznie do 96 kB/s i przyspiesza z szybszym procesorem; szczegółowe wyniki znajdziesz w testach wydajności Plipbox na GitHubie. W Multiface zakres sięga od około 100 kB/s w A2000 z procesorem 68020 do ponad 600 kB/s w A4000 z procesorem 68060. Podczas pomiarów upewnij się, że serwer, z którego pobierasz, zapewnia wystarczającą przepustowość.

Karta turbo opłaca się więc podwójnie: przyspiesza sieć i wszystko inne. Więcej w moich poradnikach: TK68030v2: szybkość, Fast RAM i IDE dla Amigi 500 i 2000, Rozbudowa Amigi 1200 o procesor 68060 oraz Rozbudowa Amigi 3000(T)/4000(T) o procesor 68060.

Oprogramowanie: stos TCP/IP

Sprzęt sieciowy komunikuje się z systemem przez sterownik, zwykle sterownik urządzenia SANA-II. Nad nim działa stos TCP/IP, czyli ta część, która naprawdę mówi językiem internetu. Najczęściej wybierane są:

• Roadshow: nowszy komercyjny stos, wciąż rozwijany, wybierany dziś przez większość użytkowników.
• AmiTCP: klasyczny stos z lat 90., wciąż obecny w wielu instalacjach.
• MiamiDX: następca Miami, z graficzną konfiguracją, popularny w czasach połączeń modemowych.
• Genesis: stos oparty na AmiTCP z graficzną konfiguracją, najbardziej znany jako stos dołączany do AmigaOS 3.9.

Następnie dodaj programy do tego, co chcesz robić: klienta SMB lub FTP, SimpleMail lub YAM, klienta IRC, narzędzie do synchronizacji czasu, Telnet lub SSH i przeglądarkę. AmiSSL zapewnia szyfrowanie, z którego wiele z tych programów korzysta przy bezpiecznych połączeniach.

Internet na Amidze z procesorem 68k

Większość dużych serwisów internetowych powstaje dziś z myślą o wydajnych komputerach, z dużą ilością JavaScriptu i szyfrowaniem, które procesor 68k musi liczyć sam. Wiele z nich wczytuje się powoli lub wyświetla nieprawidłowo. Proste, tekstowe strony i strony tworzone z myślą o starych komputerach działają dobrze, podobnie jak szyfrowane serwisy z lekkimi stronami, gdy IBrowse ma za sobą AmiSSL. Traktuj Amigę jako komputer do plików, poczty, czatu i przyjaznych zakątków internetu, a nie rozczaruje cię.

W skrócie

Opcja	Modele	Trzeba otwierać Amigę?	Szybkość	Dodatkowo
Plipbox Deluxe / Barebone	A500, A600, A1000 (edycja A1000), A1200, A2000, A2500, A3000(T), A4000(T), CDTV	Nie	Teoretycznie do 96 kB/s, zależnie od procesora	–
Multiface	A2000, A3000(T), A4000(T)	Tak (slot Zorro)	Od maksymalnie 100 kB/s (A2000, 68020) do ponad 600 kB/s (A4000, 68060)	Dwukanałowe IDE, Compact-Flash, SATA lub M.2, clock port
Multiface Mini	A2000, A3000, A4000, A500 z interfejsem Zorro	Tak (slot Zorro)	Fast Ethernet, zależnie od procesora	IDE z autobootem, clock port

Mój wybór dla każdego modelu

• Amiga 500, 600 i 1200, CDTV: Plipbox Deluxe albo Plipbox Barebone, jeśli nie potrzebujesz obudowy. A500 z interfejsem Zorro może też przyjąć Multiface Mini.
• Amiga 1000: edycja A1000 adaptera Plipbox Deluxe, pod warunkiem że twoja A1000 działa z Kickstartem 2.0 lub nowszym.
• Amiga 2000: Multiface albo Multiface Mini dla prostszej konfiguracji; bez wolnego slotu Zorro Plipbox.
• Amiga 3000(T) i 4000(T): Multiface, której Ethernet działa w tych modelach w trybie Zorro III.
• Tylko pliki, bez sieci: SDBox, adapter MicroSD do portu równoległego obsługujący karty do 32 GB sformatowane w FAT, dla Amiga OS 1.3 lub nowszego.

Nie wiesz, która opcja pasuje do twojego komputera i jego rozszerzeń? Napisz do mnie, powiedz, co masz, a pomogę ci podłączyć Amigę do sieci albo po prostu wymieniać pliki między PC a Amigą.

Dwie Amigi obok siebie na biurku, przy drugiej siedzi znajomy, a między portami szeregowymi biegnie jeden kabel. Chwilę później ścigacie się w Lotus 2, polujecie na swoje czołgi w Firepower albo walczycie jako rywalizujący bogowie w Populous II. Każdy gracz ma cały ekran, joystick i własną Amigę. Połączenie dwóch Amig przez port szeregowy to jeden z najprzyjemniejszych sposobów wspólnej gry, a potrzebny do tego sprzęt mieści się w dłoni.

Ten poradnik jest dla każdego, kto ma dwie Amigi albo znajomego z Amigą. Pokazuje, co umożliwia łącze szeregowe, czego potrzebujesz i jak połączyć oba komputery, a także przedstawia cztery gry stworzone do takiej zabawy.

Co daje łącze szeregowe

• Cały ekran dla każdego gracza. Każda Amiga rysuje własny obraz. Nikt nie mruży oczu przed połową ekranu i nikt nie może zerknąć na widok przeciwnika.
• Gry, które wymagają dwóch komputerów. Niektóre klasyki w ogóle nie mają trybu podzielonego ekranu. W Stunt Car Racer połączenie jest jedynym sposobem, by ścigać się ze znajomym.
• Więcej graczy. W Lotus 2 przy każdej Amidze mogą grać dwie osoby na podzielonym ekranie, więc połączona para komputerów ściga się czterema samochodami naraz.
• Pliki między dwiema Amigami. Ten sam kabel przenosi pliki z jednej Amigi na drugą, na przykład za pomocą programu terminalowego po obu stronach.

Czego potrzebujesz

• Dwie Amigi z 25-pinowym portem szeregowym, każda z własnym monitorem lub telewizorem i joystickiem.
• Serial Null Modem Adapter. Wpina się go bezpośrednio w port szeregowy, a on krzyżuje linie nadawania, odbioru i potwierdzania (handshake), dzięki czemu obie Amigi mogą się ze sobą komunikować bezpośrednio.
• Standardowy kabel DB25 z wtykiem męskim na jednym końcu i żeńskim na drugim.
• Gra na obu Amigach: każdy komputer wczytuje własną kopię.
• W Amidze 1000 potrzebujesz dodatkowo adaptera Serial Port Adapter, ponieważ jej port szeregowy ma inny rozkład pinów.

Łączenie dwóch Amig

1. Wyłącz obie Amigi.
2. Wepnij adapter null modem w port szeregowy pierwszej Amigi.
3. Podłącz kabel DB25 do adaptera i do portu szeregowego drugiej Amigi.
4. Włącz obie Amigi i uruchom grę na każdej z nich.
5. Wybierz w menu gry opcję dla dwóch graczy lub połączenia. Każda gra nazywa ją trochę inaczej, na przykład „Link”, „Serial” albo „Modem”. Jeśli gra pyta o prędkość, ustaw tę samą wartość na obu Amigach.

Adapter i kabel podłączaj i odłączaj tylko wtedy, gdy obie Amigi są wyłączone.

Cztery gry stworzone dla dwóch Amig

Firepower

Firepower (MicroIllusions, 1988) sadza każdego gracza w czołgu na polu bitwy widzianym z góry. Twoim celem jest przełamanie obrony przeciwnika i uderzenie w jego bazę, zanim on dotrze do twojej. Przez łącze każdy gracz widzi tylko fragment pola bitwy wokół własnego czołgu, więc zasadzki i ataki z zaskoczenia stają się częścią gry. Łatwo ją opanować, a na jednej rundzie ze znajomym rzadko się kończy.

Populous II

W Populous II: Trials of the Olympian Gods (Bullfrog, Electronic Arts, 1991) jesteś bogiem. Podnosisz i wyrównujesz teren, by twoi wyznawcy mogli się osiedlać i rozrastać, a swoje boskie moce kierujesz przeciwko drugiej stronie: trzęsienia ziemi, powodzie, wulkany i nie tylko. Przeciwko komputerowi to świetna gra strategiczna. Przeciwko znajomemu przy drugiej Amidze zamienia się w wojnę nerwów, bo za każdym twoim planem stoi prawdziwy człowiek, który planuje przeciwko tobie.

Lotus Turbo Challenge 2

Lotus Turbo Challenge 2 (Gremlin Graphics, 1991) to jedna z najbardziej lubianych gier wyścigowych na Amigę: szybka, płynna i pełna zaciętych pojedynków w zmieniających się krajobrazach. Na jednej Amidze dwóch graczy ściga się na podzielonym ekranie. Połącz dwie Amigi, a jednocześnie może się ścigać do czterech graczy, po dwóch przy każdym komputerze.

Stunt Car Racer

Stunt Car Racer (MicroStyle, 1989) autorstwa Geoffa Crammonda wysyła cię na podwyższone tory ze skoczniami i stromymi wirażami, w 3D z widokiem z kokpitu. Źle wymierzony skok uszkadza samochód, więc szybkie okrążenia wymagają zarówno odwagi, jak i panowania nad autem. Gra nie ma podzielonego ekranu: jedynym sposobem, by ścigać się ze znajomym, jest połączenie dwóch Amig, a wielu graczy wspomina ją jako jeden z najlepszych powodów, by mieć kabel null modem.

Więcej gier dla dwóch Amig

Te cztery to dopiero początek. Strona produktu Serial Null Modem Adapter wymienia ponad 50 gier, w które można grać przez łącze szeregowe, od Alien Breed 3D i Battle Chess po Super Skidmarks i Tornado.

Jak zacząć

Dwie Amigi, jeden kabel i mały adapter: tylko tyle trzeba, by wróciły wieczory pełne wspólnych wyścigów i pojedynków. Serial Null Modem Adapter wpina się w port szeregowy i nie wymaga żadnej konfiguracji. Dodaj standardowy kabel DB25 męski-żeński, a w Amidze 1000 także Serial Port Adapter, i od pierwszej gry przez łącze dzieli cię tylko kilka minut.

Amiga 3000 Mini to Raspberry Pi w miniaturowej obudowie Amigi 3000, mojego własnego projektu. Nie produkuję jej już ani nie sprzedaję, ale pliki modelu 3D nadal można pobrać za darmo, więc każdy, kto ma drukarkę 3D, może ją zbudować. Ten artykuł pokazuje, co potrafi ten mały komputer, co składa się na obudowę i jak zbudować własną.

Co potrafi Amiga 3000 Mini

• Klasyczna Amiga na biurku: z systemem Amibian Raspberry Pi emuluje Amigi takie jak Amiga 500, 2000, 3000, 4000 i CD32, razem z Workbenchem i twoimi ulubionymi grami.
• Także stare konsole: z RetroPie to samo pudełko uruchamia emulatory wielu starych konsol i komputerów domowych, od Nintendo i Segi po PlayStation.
• Stan widoczny na pierwszy rzut oka: trzy diody LED z przodu, jak w prawdziwym komputerze. Czerwona sygnalizuje zasilanie, żółta dostęp do karty SD i pamięci masowej USB, zielona aktywność sieci przez LAN lub Wi-Fi.
• Chłodzenie aktywne: mały wentylator 5 V pod perforowaną górną pokrywą chłodzi Raspberry Pi.

Obudowa

Obudowa składa się z trzech części i pasuje do Raspberry Pi 2, 3 i 4. Każdą część wydrukowałem z żywicy syntetycznej utwardzanej światłem UV, a potem przeszlifowałem i pokryłem lakierem akrylowym. Otwory z tyłu i z boku pokrywają się ze złączami Raspberry Pi, więc USB, LAN, HDMI i gniazdo audio/wideo pozostają dostępne przy zamkniętej obudowie.

Pod górną pokrywą siedzi wentylator 30 x 30 x 10 mm (5 V, 0,2 A). Zasysa chłodne powietrze przez boczne otwory wentylacyjne i wypycha ciepłe powietrze górą.

Zbuduj własną

Pliki modelu 3D są dostępne za darmo na Thingiverse, w dwóch wersjach:

• Amiga 3000 Mini dla Raspberry Pi 2 i 3 (Thingiverse)
• Amiga 3000 Mini dla Raspberry Pi 4 (Thingiverse)

Ten film pokazuje najważniejsze kroki montażu: Amiga 3000 Mini Construction Kit Assembly Instructions (YouTube).

Lista części

Kiedyś sprzedawałem zestaw konstrukcyjny z częściami pasującymi do drukowanej obudowy. Nie ma go już w sklepie, ale na życzenie chętnie go dla ciebie skompletuję. Jego lista pokazuje, czego potrzebujesz poza wydrukowanymi częściami i Raspberry Pi:

• 1x płytka PCB do przedniego panelu, z 20-pinową kątową listwą kołkową
• 3x dioda LED (czerwona, żółta, zielona) i 3x rezystor SMD
• 1x wentylator 5 V / 0,2 A (30 x 30 x 10 mm) i 2-pinowe gniazdo wentylatora
• 1x radiator procesora
• 1x śruba M3 i 1x nakrętka sześciokątna M3 do pokrywy
• 3x śruba do płytki PCB, 4x długa śruba do wentylatora, 4x mała śruba do Raspberry Pi
• 8x nakrętka kwadratowa

Do zasilania użyj standardowego zasilacza USB do Raspberry Pi o wydajności co najmniej 2,5 A; 3 A to jeszcze lepszy wybór.

Podsumowanie

Amiga 3000 Mini to mały hołd dla jednej z najbardziej eleganckich Amig i zgrabny dom dla emulatora Amigi lub gier retro. Pobierz z Thingiverse pliki dla swojego Raspberry Pi, wydrukuj obudowę i wyposaż ją w wymienione wyżej części. Polecam drukarkę żywiczną, bo obudowa jest mała i pełna drobnych detali. Czy da się ją wykonać na drukarce FDM, nie potrafię powiedzieć.